Rynek pracy tymczasowej w Wielkiej Brytanii przechodzi właśnie bezprecedensowe zmiany. Employment Rights Act 2025, który uzyskał tzw. Royal Assent 18 grudnia ubiegłego roku, wprowadza całkowicie nowe ramy ochrony dla pracowników agencyjnych – grupy zawodowej, która przez dekady funkcjonowała na pograniczu pełnych praw pracowniczych. Interesując się sprawami dotyczącymi wypadków w UK i odszkodowań powypadkowych, obserwuję te zmiany bardzo uważnie. Są one bowiem odpowiedzią na realne problemy, z którymi mierzą się tysiące Polaków pracujących przez agencje na Wyspach.
Skala zjawiska jest ogromna. Według danych Office for National Statistics z marca 2024 roku, przytoczonych w oficjalnych konsultacjach rządowych, w Wielkiej Brytanii funkcjonuje około 900 tysięcy pracowników agencyjnych, z czego blisko 140 tysięcy zatrudnionych jest jednocześnie na umowach zero-hours. To właśnie ci pracownicy najczęściej doświadczają tzw. jednostronnej elastyczności – sytuacji, w której pracodawca korzysta z pełnej swobody w kształtowaniu grafiku, podczas gdy pracownik ponosi wszystkie ryzyka związane z niepewnością zatrudnienia.
Wypadek w pracy a status pracownika agencyjnego – co się zmienia od 2026 roku
Do tej pory wypadek w pracy w UK dla pracownika agencyjnego oznaczał często skomplikowaną sytuację prawną. Kto właściwie odpowiada za bezpieczeństwo – agencja czy firma, do której pracownik został oddelegowany? Health and Safety at Work Act 1974 nakłada obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków pracy na każdego pracodawcę, niezależnie od formy zatrudnienia pracownika. Problem w tym, że przy trójstronnej relacji między pracownikiem, agencją i firmą-użytkownikiem, granice odpowiedzialności bywały niejasne.
Employment Rights Act 2025 przynosi tu znaczące wyjaśnienia. Fair Work Agency – nowa instytucja powołana do życia od kwietnia 2026 roku – będzie centralnym organem egzekwującym prawa pracownicze, w tym te dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. Agencja ta przejmie kompetencje rozrzucone dotychczas między różne instytucje, w tym HMRC czy Gangmasters and Labour Abuse Authority. Jak wynika z informacji opublikowanych przez Department for Business and Trade, Fair Work Agency będzie posiadała szerokie uprawnienia kontrolne i możliwość nakładania kar bez konieczności wszczynania postępowania przez samego poszkodowanego pracownika.
Jest to fundamentalna zmiana w podejściu do egzekucji prawa pracy. Dotychczas pracownik agencyjny, który doznał wypadku w pracy w UK, musiał samodzielnie dochodzić swoich praw przed Employment Tribunal. Koszty, bariera językowa i strach przed utratą pracy skutecznie zniechęcały wielu poszkodowanych. Od 2026 roku Fair Work Agency będzie mogła prowadzić dochodzenia z własnej inicjatywy, odzyskiwać zaległe świadczenia bezpośrednio od pracodawców i reprezentować pracowników przed sądem pracy.
Gwarantowane godziny pracy – koniec z niepewnością grafików
Jedną z najbardziej rewolucyjnych zmian jest wprowadzenie prawa do gwarantowanych godzin pracy dla pracowników agencyjnych i osób zatrudnionych na umowach zero-hours. Mechanizm jest następujący: po przepracowaniu okresu referencyjnego (przewidywane 12 tygodni) pracodawca będzie zobowiązany zaproponować umowę z gwarantowaną liczbą godzin odpowiadającą średniej z tego okresu. Pracownik może odmówić przyjęcia takiej oferty, ale pracodawca musi ją złożyć po każdym kolejnym okresie referencyjnym.
Co szczególnie istotne dla pracowników agencyjnych – rząd potwierdził w oficjalnej odpowiedzi na konsultacje publiczne, że obowiązek złożenia oferty gwarantowanych godzin będzie spoczywał na firmie-użytkowniku, a nie na agencji pracy tymczasowej. Jeśli pracownik agencyjny zaakceptuje taką ofertę, stanie się bezpośrednim pracownikiem firmy-użytkownika w zakresie tego konkretnego kontraktu. To całkowicie zmienia dynamikę relacji w branży pracy tymczasowej. Regulacja ta ma bezpośredni związek z bezpieczeństwem w miejscu pracy. Pracownicy funkcjonujący w ciągłej niepewności co do grafiku i zarobków są bardziej skłonni do pracy mimo złego samopoczucia, ignorowania sygnałów ostrzegawczych czy akceptowania nieodpowiednich warunków pracy. Poprawa bezpieczeństwa w UK wymaga stabilności zatrudnienia – to wniosek, który wyłania się z wieloletniej praktyki sądowej.
Prawo do odpowiedniego powiadomienia o zmianach grafiku
Kolejnym filarem nowej regulacji jest prawo do rozsądnego wyprzedzenia przy ustalaniu zmian grafiku pracy. Zarówno agencja, jak i firma-użytkownik będą współodpowiedzialni za przekazywanie pracownikom informacji o planowanych zmianach w harmonogramie z odpowiednim wyprzedzeniem. Dokładne ramy czasowe zostaną określone w przepisach wykonawczych, ale intencja ustawodawcy jest jasna – koniec z praktyką informowania pracowników o zmianie zmianowej w ostatniej chwili.
Co więcej, wprowadzono prawo do rekompensaty za zmiany odwołane lub skrócone w krótkim terminie. Odpowiedzialność za wypłatę tej rekompensaty będzie spoczywać na agencji pracy tymczasowej, która jednak w większości przypadków będzie mogła domagać się zwrotu kosztów od firmy-użytkownika odpowiedzialnej za odwołanie zmiany. System ten ma zniechęcić do pochopnego planowania pracy i przerzucania ryzyka biznesowego na pracowników.
Statystyki wypadków w miejscu pracy – dlaczego ochrona pracowników agencyjnych ma znaczenie
Health and Safety Executive opublikowała w lipcu 2025 roku najnowsze statystyki dotyczące śmiertelnych wypadków przy pracy za okres 2024/25. Dane są jednocześnie pocieszające i niepokojące. Z jednej strony, 124 pracowników zginęło w wypadkach związanych z pracą – to spadek w porównaniu ze 138 ofiarami w roku poprzednim i znaczna poprawa w stosunku do 223 zgonów w 2004/05 czy 495 w 1981 roku. Z drugiej strony, jak podkreśla Sarah Albon, dyrektor generalna HSE, cytowana przez British Safety Council, każda śmierć to tragedia dla rodzin, przyjaciół i społeczności.
Najbardziej niebezpiecznym sektorem pod względem bezwzględnej liczby ofiar pozostaje budownictwo z 35 zgonami w roku 2024/25. Upadki z wysokości stanowią dominującą przyczynę śmiertelnych wypadków – odpowiadają za ponad jedną czwartą wszystkich zgonów pracowników. To właśnie w budownictwie pracuje znaczna część pracowników agencyjnych, często przy pracach wysokościowych, bez odpowiedniego przeszkolenia czy wyposażenia w środki ochrony osobistej.
Warto zauważyć, że oprócz 124 pracowników, w roku 2024/25 zginęło również 92 osoby niebędące pracownikami, które znajdowały się w miejscu pracy – to wzrost o 6 przypadków w porównaniu z rokiem poprzednim. Dane te obejmują osoby postronne, członków rodzin odwiedzających miejsce pracy czy dostawców.
Wypadki w pracy nieprowadzące do zgonu również stanowią poważny problem. Według Labour Force Survey, 680 tysięcy pracujących osób doznało urazu w pracy w badanym okresie. Poślizgnięcia, potknięcia i upadki pozostają najczęstszą przyczyną takich urazów – mimo że należą do najbardziej przewidywalnych i łatwych do kontrolowania zagrożeń.
Odszkodowanie powypadkowe dla pracownika agencyjnego – kto ponosi odpowiedzialność
Kwestia odpowiedzialności za wypadek pracownika agencyjnego wymaga dokładnego przeanalizowania okoliczności zdarzenia. Zgodnie z zasadami wynikającymi z Health and Safety at Work Act 1974, w większości przypadków, gdy pracownik agencyjny wykonuje pracę na terenie firmy-użytkownika i pod jej kierownictwem, to właśnie ta firma ponosi odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych warunków pracy. Pracownik agencyjny może więc dochodzić odszkodowania powypadkowego od firmy, do której został oddelegowany – nie od agencji zatrudnienia.
Sytuacja komplikuje się, gdy agencja sprawuje bezpośrednią kontrolę nad sposobem wykonywania pracy. Może tak być na przykład przy pracach specjalistycznych, gdzie agencja dostarcza nie tylko pracowników, ale również sprzęt i nadzór. W takich przypadkach to agencja może być stroną odpowiedzialną za odszkodowanie powypadkowe.
Limitation Act 1980 określa standardowy termin na wniesienie roszczenia o odszkodowanie powypadkowe na 3 lata od daty wypadku. Jednak od października 2026 roku termin na złożenie skargi do Employment Tribunal zostanie wydłużony z 3 do 6 miesięcy – to znaczące ułatwienie dla poszkodowanych, którzy potrzebują czasu na zorientowanie się w swoich prawach i zgromadzenie dokumentacji.
Co istotne, obawy przed utratą pracy nie powinny powstrzymywać poszkodowanych od dochodzenia swoich praw. Prawo brytyjskie chroni pracowników przed zwolnieniem z powodu złożenia roszczenia o odszkodowanie. W praktyce roszczenia są kierowane przeciwko ubezpieczycielowi pracodawcy – każdy pracodawca w UK jest prawnie zobowiązany do posiadania polisy Employers’ Liability Insurance. Pracodawca zazwyczaj nie jest bezpośrednio zaangażowany w proces roszczeniowy.
Praktyczne aspekty dochodzenia roszczeń po wypadku w pracy
Jeśli doznałeś wypadku w UK jako pracownik agencyjny, istnieje kilka kluczowych kroków, które powinieneś podjąć. Przede wszystkim zgłoś wypadek przełożonemu na miejscu pracy i upewnij się, że został on odnotowany w książce wypadków. Nawet jako pracownik agencyjny masz prawo do wpisu – kierownictwo firmy-użytkownika ma obowiązek rejestrowania wszystkich wypadków, niezależnie od statusu zatrudnienia poszkodowanego.
Dokumentacja medyczna jest absolutnie kluczowa. Wizyta u lekarza pierwszego kontaktu lub na izbie przyjęć nie tylko zapewni ci odpowiednią opiekę, ale również stworzy oficjalny zapis twoich obrażeń. Zachowaj wszystkie rachunki związane z leczeniem, dojazdami do placówek medycznych czy zakupem leków – te koszty mogą być później odzyskane jako część odszkodowania.
Jeśli to możliwe, zbierz dane kontaktowe świadków zdarzenia i zrób zdjęcia miejsca wypadku. W dobie smartfonów każdy pracownik ma możliwość szybkiego udokumentowania niebezpiecznych warunków czy uszkodzonego sprzętu. Pamiętaj, że masz prawo zażądać kopii nagrań z monitoringu przedstawiających twoją osobę.
Obowiązki pracodawcy w kontekście pracowników agencyjnych
Employment Rights Act 2025 nie znosi obowiązków wynikających z Health and Safety at Work Act 1974 – wprost przeciwnie, wzmacnia ich egzekucję. Pracodawca korzystający z usług pracowników agencyjnych nadal musi zapewnić im takie same warunki bezpieczeństwa jak pracownikom zatrudnionym bezpośrednio. Obejmuje to przeprowadzanie regularnych ocen ryzyka, zapewnienie odpowiedniego szkolenia BHP przed rozpoczęciem pracy oraz dostarczenie niezbędnych środków ochrony indywidualnej.
Od kwietnia 2026 roku pracodawcy będą podlegać wzmożonemu nadzorowi Fair Work Agency. Instytucja ta będzie mogła prowadzić audyty nawet bez skargi ze strony pracownika, nakładać kary finansowe i publicznie ujawniać nazwy firm nieprzestrzegających przepisów. Maksymalna kara za naruszenie przepisów dotyczących konsultacji zbiorowych wzrośnie dwukrotnie – z 90 do 180 dni wynagrodzenia.
Dla pracodawców oznacza to konieczność przeglądu istniejących praktyk. Firmy powinny przeprowadzić audyt wykorzystania pracowników agencyjnych i umów zero-hours, przeanalizować rzeczywiste wzorce pracy pod kątem obowiązku oferowania gwarantowanych godzin oraz zweryfikować systemy powiadamiania o zmianach grafiku. Ci, którzy zignorują nadchodzące zmiany, mogą spodziewać się nie tylko kar administracyjnych, ale również zwiększonej ekspozycji na roszczenia indywidualne.
Zmiany w Statutory Sick Pay – wsparcie od pierwszego dnia choroby
Kolejną istotną zmianą wchodzącą w życie w kwietniu 2026 roku jest reforma Statutory Sick Pay. Dotychczas pracownik musiał odczekać trzy dni robocze przed uzyskaniem prawa do zasiłku chorobowego, a dodatkowo istniał próg minimalnych zarobków wykluczający pracowników niskopłatnych. Nowe przepisy eliminują oba te ograniczenia.
Od kwietnia 2026 roku SSP będzie przysługiwać od pierwszego dnia niezdolności do pracy, bez okresu wyczekiwania. Co równie istotne, zniesiony zostanie dolny limit zarobków – obecnie wynoszący około 123 funtów tygodniowo. Pracownicy zarabiający poniżej dotychczasowego progu będą otrzymywać SSP w wysokości 80 procent swoich tygodniowych zarobków.
Zmiana ta ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo w miejscu pracy. Pracownicy agencyjni, często zatrudnieni przy pracach fizycznych, zbyt często zmuszeni byli do pracy mimo choroby czy drobnych urazów – trzydniowy okres wyczekiwania i niskie stawki SSP czyniły absencję chorobową finansowo nieopłacalną. Pracownik chory lub niedomagający to zwiększone ryzyko wypadku – zmęczenie, osłabiona koncentracja i spowolnione reakcje to prosta droga do tragedii.
Wzmocniona ochrona przed molestowaniem i dyskryminacją
Employment Rights Act 2025 wprowadza również istotne zmiany w zakresie ochrony przed molestowaniem w miejscu pracy. Od października 2026 roku pracodawcy będą zobowiązani do podjęcia wszystkich rozsądnych kroków w celu zapobiegania molestowaniu seksualnemu – dotychczas wystarczało podjęcie rozsądnych kroków, bez wymogu ich wyczerpania. Ponadto pracodawcy staną się odpowiedzialni za molestowanie ze strony osób trzecich, takich jak klienci czy dostawcy.
Dla pracowników agencyjnych, często pracujących w środowiskach z intensywnym kontaktem z klientami – handel detaliczny, gastronomia, hotelarstwo – ta zmiana ma szczególne znaczenie. Wielu z nich doświadczało nieodpowiednich zachowań ze strony klientów bez możliwości skutecznego domagania się reakcji pracodawcy. Nowe przepisy jednoznacznie nakładają odpowiedzialność na pracodawcę za stworzenie środowiska wolnego od molestowania. Co więcej, zgłoszenie molestowania seksualnego będzie od kwietnia 2026 roku traktowane jako tzw. chronione ujawnienie w rozumieniu przepisów o sygnalistach. Oznacza to dodatkową ochronę dla osób zgłaszających takie incydenty przed działaniami odwetowymi.
Perspektywa osoby odpowiedzialnej za wypadek
Artykuł ten adresowany jest nie tylko do osób poszkodowanych, ale również do pracodawców i osób, których działanie lub zaniechanie przyczyniło się do wypadku w miejscu pracy. Świadomość konsekwencji jest bowiem najskuteczniejszą formą prewencji.
Odpowiedzialność za wypadek pracownika agencyjnego może spoczywać na różnych podmiotach – firmie-użytkowniku, agencji pracy, bezpośrednim przełożonym, a nawet współpracownikach. Jeśli jesteś menedżerem lub supervisorem odpowiedzialnym za zespół pracowników agencyjnych, pamiętaj, że ciąży na tobie obowiązek zapewnienia im takiego samego poziomu bezpieczeństwa jak pracownikom etatowym. Skróty w szkoleniach BHP, brak odpowiedniego wyposażenia ochronnego czy ignorowanie zgłoszeń o niebezpiecznych warunkach – wszystko to może skutkować nie tylko odpowiedzialnością cywilną pracodawcy, ale w skrajnych przypadkach również odpowiedzialnością karną osób fizycznych.
Poprawa bezpieczeństwa w UK wymaga zaangażowania wszystkich uczestników rynku pracy. Firmy korzystające z pracowników agencyjnych powinny traktować ich jako pełnoprawnych członków zespołu, nie jako tańszą, wymienialną siłę roboczą. Inwestycja w bezpieczeństwo to nie koszt – to ochrona przed znacznie wyższymi kosztami roszczeń, kar i utraty reputacji.
Co dalej – harmonogram wdrażania zmian
Employment Rights Act 2025 będzie wprowadzany etapowo przez najbliższe dwa lata. Zgodnie z harmonogramem opublikowanym przez ACAS, pierwsza faza zmian weszła w życie już w grudniu 2025 roku, obejmując przede wszystkim kwestie związane z akcją przemysłową. Kolejna znacząca fala zmian nastąpi w kwietniu 2026 roku – wtedy zaczną obowiązywać przepisy dotyczące Statutory Sick Pay od pierwszego dnia, powstanie Fair Work Agency, a urlop ojcowski i bezpłatny urlop rodzicielski staną się prawami przysługującymi od pierwszego dnia zatrudnienia.
Październik 2026 roku przyniesie kolejne zmiany, w tym wzmocnione przepisy dotyczące molestowania, wydłużenie terminu na składanie skarg do Employment Tribunal oraz reformy związane z praktyką fire and rehire. Pełna implementacja przepisów dotyczących gwarantowanych godzin pracy dla pracowników agencyjnych i osób na umowach zero-hours planowana jest na 2027 rok.
Dla pracowników agencyjnych nadchodzące miesiące to czas na zapoznanie się z nowymi prawami i przygotowanie się na ich wykorzystanie. Dla pracodawców to ostatni moment na dostosowanie praktyk do nowych wymogów. A dla prawników specjalizujących się w sprawach wypadków w UK – to nowy rozdział w ochronie praw pracowniczych, który znacząco poszerza możliwości dochodzenia sprawiedliwości dla poszkodowanych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku konkretnych pytań dotyczących swojej sytuacji, zalecamy konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy i odszkodowaniach powypadkowych w Wielkiej Brytanii.